24 Kwi, 2015

101 rocznica urodzin Jana Karskiego

Zamieszczony przez: admin w: HISTORIA|KRAJ

Jan Kozielewski 1935 rokW miesiącu kwietniu mija 101 rocznica urodzin Jana Kozielewskiego, bardziej znanego jako Jan Karski, emisariusza z okupowanej Polski, który jako pierwszy powiadomił świat o holocauście.

Życiorys Jana Karskiego :

Urodził się 24 kwietnia 1914 roku w Łodzi. Jego pradziadowie ze strony matki byli żołnierzami Napoleona. Dziadek Andrzej Kozielewski walczył w Powstaniu Styczniowym 1863 roku. Ojciec Stefan Ignacy Kozielewski z zawodu był rymarzem. W Łodzi przy ulicy Kilińskiego mieścił się dom w którym Kozielewscy mieszkali i gdzie znajdował się warsztat rymarski. Tu też był sklep z wyrobami skórzanymi ojca Janka. Matka Walentyna z Burawskich była zagorzałą katoliczką i wielką patriotką. Jej ulubioną postacią był Józef Piłsudski. Naukę rozpoczął w prowadzonej przez jezuitów szkole powszechnej nr 4 przy ul.Targowej 14. Podczas nauki należał do Sodalicji Mariańskiej. Od roku 1927 uszęszczał do Miejskiego Gimnazjum im.Józefa Piłsudskiego przy ul.Sienkiewicza w Łodzi. W tym czasie umiera ojciec. Maturę zdaje w roku 1931. Wspominał, że już wtedy postanowił zostać dyplomatą. Podejmuje studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Studiuje dwa kierunki: prawo i dyplomację. Wroku 1935 uzyskuje dwa magisteria. Jeszcze w czasie studiów odbywa pierwsze praktyki konsularne w Rumunii (1933 i 1934) i Niemczech (1934 i1935). W roku 1935 pojechał do Niemiec jako przedstawiciel polskiej młodzieży do Norymbergii na Dzień Partii NSDAP. Tam po raz pierwszy zetknął się z nazistowską propagandą. Był też na spotkaniu z Hermanem Georingiem. Po zakończeniu studiów odbywa służbę wojskową w 1 Dywizjonie Artylerii Konnej. Tu od instruktora musztry kpt.Rankowicza co raz to słyszy :„Ej, Kozielewski gdybyś był tak długi jak jesteś głupi, tobyś księżyc na klęczkach w d…… mógł całować”. Szkołę podchorążych kończy jako prymus. Na zakończenie otrzymuje szablę. Na jej jednej stronie widnieje orzeł w koronie i miecze w wieńcach laurowych. Na drugiej manuskrypcja: „Pierwszemu Szkoły Podchorążych Artylerii Janowi Kozielewskiemu Prezydent Rzeczypospolitej”. W roku 1936 jako stażysta rozpoczyna pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Odbywa ośomiesięczną praktykę w Szwajcarii i jedenastomiesięczną w Wielkiej Brytanii. W roku 1938 ukończył najlepiej spośród 20 kandydatów kurs służby zagranicznej w Warszawie. W styczniu 1939 roku został sekretarzem Wydziału Polityki Emigracyjnej w Departamencie Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a kilka miesięcy później sekretarzem Biura Personalnego MSZ.Zna język niemiecki, angielski i francuski. Świetnie rowijająca się kariera dyplomaty zostaje przerwana 23 sierpnia 1939 roku. W tym dniu podporucznik Jan Kozielewski otrzymuje tajny rozkaz mobilizacyjny. Ma stawić się w koszarach Piątego Dywizjonu Artylerii Konnej w Oświęcimiu. Tu zastaje go wybuch wojny. Wraz z całym dywizjonem wycofuje się na wschód. Po drodze w wiejskim sklepiku próbuje zamienić swoją szablę prymusa na jedzenie.Słyszy odpowiedź: „Rzuć pan to świństwo do cholery, jeszcze mi pan nieszczęście sprowadzi”. Wychodzi ze sklepu, odpina szablę i rzuca do rowu.Wspominał po latach :”W tym rowie legła moja dusza oficerska”. W okolicach Tarnopola wycofujący się żołnierze napotkali oddziały Armii Czerwonej.Kozielewski odpina z naramienników gwiazdki oficerskie, zamienia buty oficerki na kamasze szeregowca. Podaje się za szeregowca. Trafia do obozu jenieckiego w Kozielszczyźnie w obwodzie połtawskim. W pażdzierniku 1939 roku zapada decyzja, że jeńcy pochodzący z terenów ikorporowanych do Rzeszy zostaną przekazani władzom niemieckim. Kozielewski, jako że był urodzony w Łodzi zostaje przekazany stronie niemieckiej.Trafia do stalagu w Radomiu skąd udaje mu się uciec. Udaje się do Warszawy. Tu brat Marian kontaktuje go z Centralnym Komitetem Organizacji Niepodległościowych, kadrową organizacją polityczną działającą w podziemiu. Do konspiracji wciąga go Marian Borzęcki, przd wojną dyrektor departamentu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych następnie wiceprezydent Warszawy. W jej imieniu 20 stycznia 1940 roku zostaje wysłany do Francji. Do Paryża i Angers udaje się poprzez Tatry, Słowację, Węgry i Włochy. Dostarcza Rządowi Polskiemu raport na temat sytuacji w okupowanej Polsce oraz o rosnących prześladowanich Żydów i Polaków. W kolejną misję udaje się w czerwcu tegoż roku. W drodze powrotnej przewozi mikrofilmy z instrukcjami, plany, szczegóły dotyczące spraw podziemia oraz zlecenia od przedstawicieli różnych stronnictw politycznych. Zostaje zatrzymany przez gestapo we wsi Demjata na Słowacji i osadzony w więzieniu w Preszewie. Bity i torturowanynie mówi nic. Podczas przesłuchań wybito mu zęby,połamano szczękę i żebra.Próbuje popełnić samobójstwo. Zostaje odratowany i przewieziony do szpitala w Nowym Sączu. W obawie że nie wytrzyma dalszych przesłuchań żąda albo odbicia, albo dostarczenia cyjanku potasu. Truciznę do szpitala dostarcza Józef Cyrankiewicz, wówczas bojownik PPS. Jest też jednym z organizatorów jego ucieczki ze szpitala. Akcją odbicia dowodzi członek ZWZ Zbigniew Ryś ps.Zbyszek, komendant oddziału Ochrony Przerzutów i Łączności. Kozielewski skacze nocą z pierwszego piętra otwartego okna w szpitalu. Ukrywa się w niepoznanej mu nigdy leśniczówce, a następnie we dworze we wsi Kąty pod Iwkówką. Po kilkumiesięcznej rekonwalescencji udaje się do Krakowa pod opiekę Cyrankiewicza. Odwet Niemców za ucieczkę Kozielewskiego jest okrutny. Roztrzeliwują 32 osoby. Mordują również właścicieli dworu. Jedna z uczestniczek akcji Zofia Rysiówna, późniejsza sławna aktorka, zostaje aresztowana i trafia do obozu koncentracyjnego w Ravensbruk. Jan Kozielewski dopiero po latach dowiaduję się o tym. Mówi, że gdyby to przeczuwał, to połknąłby cyjanek. W Krakowie w roku 1941 działa w komórkach konspiracyjnych. Po aresztowaniach, między innymi Cyrankiewicza, wyjeżdża do Warszawy. Zaczyna używać pseudonimów Witold, Piasecki, Kwasniewski, Znamierowski, Kruszewski, Kucharski oraz Karski. Od jesieni 1941 roku pracuje w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK. Przygotowywał materiały informacyjne, prowadził nasłuch radiowy.Współpracował też z Frontem Odrodzenia Polski kierowanym przez Zofię Kossak-Szczucką. Latem 1942 roku szykował się do kolejnej misji na zachód. W sierpniu dwukrotnie spotyka się z przedstawicielami żydowskiego Bundu. Namówili go żeby na własne oczy zobaczył co Niemcy robią z Żydami i jak działa niemiecka machina śmierci. Dwukrotnie wchodzi do warszawskiego getta. Raz przedostał się tam podkopem w łachmanach i gwiazdą Dawida na przedramieniu. Drugim razem wszedł przez główną bramę w mundurze niemieckiego żołnierza. Jedzie również do obozu przejściowego w Izbicy Lubelskiej skąd transportowano Żydów do obozu śmierci w Bełżcu. Na jego teren wchodzi przebrany w mundur strażnika ukraińskiego. Spędził tam kilka godzin. Obrazy jakie tam zobaczył prześladowały go do końca życia. Jesienia 1942 roku Jan Kozielewski już jako Jan Karski wyruszył w swoją najważniejsza misję. Dokumenty w postaci mikrofilmuzostają schowane i zaspawane wewnątrz żelaznego klucza. Najważniejszym z nich był raport o okrucieństwach i zbrodniach Niemców na Żydach. Zawierał on między innymi opisy mordów dokonywanych na warszawskich żydach. Informacje na temat obozu w Bełżcu, sprawozdanie policjanta z warszawskiego getta ora kopie rozkazu w sprawie deportacji ludności żydowskiej warszawskiegi getta z 22 lipca 1942 roku. Były analizy prasy podziemnej, listy od przywódców stronnictw polskiego podziemia. Znajdowały się tam również postulaty przywódców żydowskich w Polsce między innymi, ażeby alianci zaczęli bombardować linie kolejowe prowadzące do obozów zagłady, otwarcie granic i ułatwienie w wystawianiu paszportów dla uciekających prze zagładą Żydów. Po przyjeździe do Londynu spotyka się z władzami RP na uchodźctwie oraz liderem Bundu i członkiem Rady Narodowej RP w Londynie Szmulem Zygielbojmem. Przedstawia im raport o sytuacji Żydów w okupowanej Polsce. W grudniu 1942 roku raportem zainteresował się Winston Churchil. 17 grudnia 1942 roku minister spraw zagranicznych Wlk.Brytanii Robert Anthony Eden odczytuje w Izbie Gmin wspólny komunikat 11 państw walczących z Hitlerem, w którym po wyliczeniu niemieckich okrucieństw wobec Żydów, jest zapowiedź rozliczenia zbrodniarzy już po wojnie. To pierwsza taka zapowiedź w dziejach. Raport Karskiego przyczynia się do wielkich zmian w prawie międzynarodowym. 28 lipca 1943 roku zostaje przyjęty w Waszngtonie przez prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Spotyka się z prezydentem Amerykańskiego Kongresu Żydów Stephanem Wisem, sędzią Sądu Najwyższego USA Felixem Frankfurtem oraz przedstawicielem Światowego Kongresu Żydów Nauchumem Goldmanem. Przedstawił im przywieziony raport. Karski raport przedstawiał wielu ważnym ludziom w Wlk.Brytanii i USA : politykom, biskupom, dziennikarzom, pisarzom. Spotykał się z przedstawicielami organizacji żydowskich. Wyuczył się raportu na pamięć i zmieścił wszystko w 18 minutach, tak aby nie zmęczyć słuchaczy i nie zajmując zbyt wiele czasu przekazać wszystkie istotne informacje. Ludzie nie chcieli wierzyć w okropności o których mówił. Ani Anthony Eden minister spraw zagranicznych Wlk.Brytanii, ani Henry Simson minister wojny USA, ani najważniejszy rozmówca-prezydent USA Franklin D. Roosevelt nie podjęli żadnych kroków, które powstrzymałyby Zagładę. We wrześniu 1943 roku zostaje zdekonspirowany. Niemcy w jednej ze swych propagandowych audycji podali że Karski jest bolszewickim agentem na usługach amerykańskiego żydostwa. Nie mógł już wócić do Polski. Początkowo pracuje w Wlk.Brytanii w radiostacji „Świt”.Zapada decyzja o jego wyjeździe do USA , gdzie miał przygotować, oparty na swoich przeżyciach, scenariusz filmu o polskim Państwie Podziemnym. Film miał zjednać Amerykanów dla polskiej sprawy. Ze względu na ówczesną sytuacje Polski na arenie międzynarodowej, aby nie urazić Stalina, producenci nie chcą się mieszać w spory polsko-sowieckie. Postanawia wydać książkę. W ciągu kilku tygodni pisze ponad 600 stronicowy manuskrypt. Książkę zdecydowała się wydać firma Emery Revesa. „Tajne Państwo” („Story of a Secret State”) ukazała się w listopadzie 1944 roku w Bostonie. Nakład 300 tys. egzemplarzy rozchodzie się błyskawicznie. Dopiero z niej Amerykanie dowiedzieli się o walce i cierpieniach Polaków, o roli Państwa Podziemnego, a także o zagładzie Żydów. W grudniu 1944 roku Karski wyruszył w kilkumiesięczną podróż promocyjną. Podpisał kontrakty na wydanie szwedzkie, norweskie, duńskie i francuskie. Stopniowo jednak stosunek Amerykanów do Karskiego zmieniał się. Po konferencji jałtańskiej, którą publicznie skrytykował, Karski stał się niewygodny. Opowieść o Polsce Podziemnej była wbrew polityce mającej ocieplić stosunki między USA i ZSRR. O książce Karskiego należało zapomnieć. Ukazała się ona w Szwecji (1945), Norwegii (1946) i Francji (1948). W Polsce wydano ją dopiero w roku 1999. Po wojnie Karski początkowo zmieszkał w Nowym Jorku. Prowadził wykłady dla oficerów wywiadu. W 1948 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Geogetown w Waszyngtonie. Nie mógł zrobić doktoratu, ponieważ nie uznano mu dyplomu uniwersytetu ze Lwowa. Kończy więc studia magisterskie i w roku 1952 broni doktorat. Zostaje wykładowcą na Wydziale Służby Dyplomatycznej Uniwersytetu Geogetown w Waszyngtonie. Prowadzi wykłady o polityce krajów Europy Środkowo -Wschodniej oraz głównych zasad marksizmu i leninizmu. Pracuje tu przez 40 lat aż do emerytury. Jego miejsce na Uniwersytecie zajęła Madeleine Albright. Przy uniwersyteckim campusie stoi dziś „Ławeczka Karskiego”. W roku 1954 Karski otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W roku 1955 na zlecenie Amerykańskiej Agencji Informacyjnej rozpoczął w Azji cykl wykładów. Kolejną serię wykładów w Azji, Europie i Afryce odbywa w roku 1966. Do Polski poraz pierwszy przybywa w roku 1974. W Archiwum Akt Nowych zbiera materiały do jednej ze swoich książek. Oficjalnie przyjeżdża do kraju w roku 1991 ażeby między innymi odebrać doktorat honoris causa przyznany przez Uniwersytet Warszawski. Instytut Yad Vashem w roku 1982 przyznaje mu tytuł „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”, a w roku 1994 Karski otrzymuje honorowe obywatelstwo Państwa Izrael. W roku 1965 poślubia tancerkę Polę Nireńską. Spotkali się po raz pierwszy w Londynie w 1938 roku.Urodzona w 1910 roku Nireńska pochodzi z Warszawy. Jako tancerka kształtowała niepowtarzalny styl polskiego tańca współczesnego. Otrzymała rządowe stypendium artystyczne i w roku 1934 wyjechała do Wlk.Brytanii. Mieszkała w Londynie do 1949 roku.Następnie wyjecha- ła do USA.W Waszyngtonie założyła własne studio tańca. Zapisała się w historii amerykańskiego tańca jako solistka i pedagog. Przed ślubem przyjęła chrzest i przeszła na katolicyzm. Po jej tragicznej śmierci w 1992 roku Karski ustanawia dwie nagrody. Nagroda im.Poli Nireńskiej (The Pola Nireńska Award) co roku jest wręczana przez Washington Performing Arts Society wybitnej indywidualności w zakresie tańca współczesnego. Przeznaczona jest dla tancerzy i choreografów. Druga, która nosi imię Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, honoruje wysiłek twórczy i naukowy związany z udokumentowaniem wkładu do polskiej kultury i nauki dwóch grup polskiego społeczeństwa: Żydów polskich i Polaków żydowskiego pochodzenia. Po śmierci żony przyjaźni się z projektantką mody po londyńkiej uczelni, pisarką, działaczką polonijną, emigrantką z Polski Kayą Mirecką-Ploss. Jak później wspominała o Karskim: Lubił śpiewać sentymentalne piosenki i z pamięci recytować wiersze. Znał ich bardzo dużo. Ale najbardziej uderzał w nich smutek. Nigdy się nie roześmiał, co najwyżej się uśmiechał. Jan Karski zmarł 13 lipca 2000 roku w Waszyngtonie. Hołd mu oddali prezydenci USA Bill Clinton i Polski Aleksander Kwaśniewski. Na trumnie okrytej biało-czerwoną flagą Polski i flagą USA spoczęła żółta łata z gwiazdą Dawida z warszawskiego getta przywieziona przez Marka Edelmana. Amerykański „Newsweek” uznał Jana Karskiego za jedną z najwybitniejszych postaci XX wieku zaś jego wojenna misję określił mianem jednego z moralnych kamieni milowych cywilizacji upływającego stulecia. Jan Karski był odznaczony dwukrotnie srebrnym Krzyżem Virtuti Militari ( przez gen.Stefana Roweckiego „Grota” oraz w lutym 1943 roku przez gen.Władysława Sikorskiego); 3 maja 1995 r. przez prezydenta Lecha Wałęsę Orderem Orła Białego oraz pośmiertnie w kwietniu 2012 roku Medalem Wolności przez prezydenta USA Baraca Obamę. Jan Karski 2 października 1999 roku w Muzeum Historii Miasta Łodzi otworzył „Gabinet Jana Karskiego”. Przekazal tu aktem notarialnym swoje osobiste pamiątki, dokumenty, fotografie, medale, korespondencje, meble. 26 kwietnia 2014 roku gabinet został po remoncie ponownie otwarty. Gościem honorowym była Kaya Mirecka-Ploss bliska przyjciółka Karskiego, dr n.med. Wiesława Kozielewska-Trzaska bratanica Karskiego oraz 102-letnia Jadwiga Lenoch-Bukowska jego stryjeczna siostra. Muzeum mieści się w Łodzi przy ul.Ogrodowej 15.

 

 tekst i zdjecia: Jacek Romanowski

 

Opracowano korzystając: ”Jan Karski-Człowiek Wolności” wyd. przez Muzeum Historii Polski, Dodatek do „Gazety Wyborczej” art. „Człowiek który chciał zatrzymać Holokaust” kwiecień 2014

 

 

 

 

Zapraszamy do dyskusji na profilu "Gazety..." na Facebooku o artykule pt. "101 rocznica urodzin Jana Karskiego"

Orlik w Choroszczy

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

BiKeR w Choroszczy

Poradnik Pasażera BKM

Rozkład linii Choroszcz – Pańki – Kruszewo

Komunikacja Miejska

POLONA.PL – Cyfrowa Biblioteka Narodowa

Ścieżka edukacyjna “Śladami powstania styczniowego – Choroszcz i okolice” – pobierz i zwiedzaj

Gazeta w Choroszczy na Facebooku

E-mail do redakcji

gazeta@choroszcz.pl

Kategorie


Biuro firmy KOBA w Choroszczy już otwarte!

Godziny otwarcia: Pn, Śr, Pt: 9:00-16:00

Wt, Czw: 11:00-18:00

Budżet Obywatelski 2016

Reklama

Wydarzy się wkrótce … i trochę później:

09.06.2015, 17:00 - Nordic Walking - Spacer po Zdrowie

10.06.2015, 19:00 - spektakl pt. „Mury zamiast mostów”

12.06.2015, 18:00 - X Jubileuszowy Koncert Uczniów Michała Szymczuka oraz klasy gitary klasycznej Piotra Koguta w Muzeum Wnętrz Pałacowych

13.06.2015 - odpust św. Antoniego

19-21.06.2015 - XXXIV Dni Choroszczy

20.06.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

04.07.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

18.07.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

08.08.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

09.08.2015 - XXVI Jarmark Dominikański

15.08.2015 - Dzień Wojska Polskiego

22.08.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

22.09.2015 - VI Jam Session w Stajni

05.09.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

06.09.2015 - XVI Dzień Ogórka w Kruszewie

19.09.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

03.10.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

17.10.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

23.10.2015 - Europejski Dzień Seniora

07.11.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

11.11.2015 - Święto Niepodległości

21.11.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

03.12.2015 - odbiór śmieci wielkogabarytowych z posesji w zabudowie jednorodzinnej w gminie Choroszcz

05.12.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

19.12.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u (Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych) w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

Poznaj Miejsko-Gminne Centrum Kultury I Sportu w Choroszczy – naszego wydawcę

Archiwum

Widzisz potrzebujących – zadzwoń