21 Cze, 2010

Trochę historii: Degradacja Choroszczy

Zamieszczony przez: admin w: HISTORIA

Alejka na terenie szpitala, lata 20-te„Echo Białostockie” doniosło w marcu 1936 roku , że starostwo powiatowe w Białymstoku  opracowało projekt „likwidacji miasta Choroszczy”. Odbyło się to pod hasłem oszczędności wydatków publicznych i usprawnienia administracji samorządowej. Czy rzeczywiście zamiar był zasadny? – zapraszamy do lektury artykułu prof. Adama Czesława Dobrońskiego.

Podziały

Oceniano w starostwie, że Choroszcz pod względem zabudowy i struktury ludności dzieli się  na dwie części. Pierwszą stanowiło śródmieście z „wybitnie rolniczymi przedmieściami: Rogowo – dwór, Rogówek, Nowosiółki, Ruszczany, Zastawa”. Druga część miasta wywodziła się z osady fabrycznej, aktualnie zajmowanej przez Białostocki Wojewódzki Szpital dla psychicznie i nerwowo chorych. Szpital posiadał elektrownię, która dostarczała energii do oświetlenia całego miasta. W całym mieście naliczono 323 domów, w tym 50 murowanych.
Taki schemat nie wydaje się być w pełni adekwatnym do rzeczywistości. Nie uwzględniał on istnienia społeczności  żydowskiej oraz istotnych podziałów społecznych w okolicznych „przedmieściach”. Ponadto pamiętać należało, że Choroszcz pozostawała w bliskiej więzi z Białymstokiem i Starosielcami, które stanowiły odrębne miasto. Korzystała z sąsiedztwa szosy białostockiej, a w mniejszym stopniu z pobliskiej Narwi. Nie bez znaczenia była i tradycja historyczna poświadczona przez układ przestrzenny miasta, kompleks podominikański oraz pałac letni Branickich. W rodzinach polskich pamiętano o postawie powstańców styczniowych, a tym bardziej o dokonaniach żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej . Wiele przykładów pozwala  też domniemać, że wśród miejscowej społeczności żydowskiej umacniały się w okresie międzywojennym postawy propolskie. Tych jednak wszystkich pozytywnych aspektów zdawali się nie dostrzegać urzędnicy starostwa białostockiego.

Co zostało po Moessach?

To prawda, że do lata 1915 roku byt Choroszczy zależał  przede wszystkim od prosperity kompleksu fabrycznego Moessów. Przedstawiciele tej rodziny od 1840 roku rozwijali zakład i jednocześnie stawali się patronami osady. W obu działaniach odnieśli imponujące sukcesy, dawali dobry przykład nie tylko w wymiarze regionalnym. Fabryka Moessów  słusznie uchodziła za firmę dużą i nowoczesną, była znana w całym świecie głównie z produktów pierwszorzędnej jakości wyrobów sukiennych. Miasteczko zaś dzięki właścicielom zyskało  infrastrukturę komunalną i społeczną, szybko rosła liczba mieszkańców, kwitł handel. Zjawiskami wyjątkowymi były: stabilny status socjalny  miejscowych robotników, harmonijny rozwój osady, mechanizmy zapobiegające ostrym  konfliktom.   Do pewnego szczęścia brakowało jedynie połączenia kolejowego, ale i z tym problemem sobie radzono. Ożywienie objęło również okoliczne wioski, a za przykład nowego ładu rolniczego mogły służyć Nowosiółki.
Ta  bardzo pomyślna dla Choroszczy epoka skończyła się nagle, gdy władze carskie na wiadomość o wielkiej ofensywie wojsk niemieckich i jej postępach zarządziły totalną ewakuację. W lipcu i sierpniu 1915 roku wywieziono na wschód maszyny, urządzenia, surowce i gotowe produkty. Czego nie dało się załadować na wagony, niszczono na miejscu. Pozostały wprawdzie zabudowania, rozproszyli się jednak robotnicy, zamarło życie na terenach fabrycznych. Taki stan utrzymał się również po zakończeniu wojny światowej, nie powrócił do Choroszczy przemysł, zabrakło wielkiego kapitału i wysokokwalifikowanej kadry.
Wspomniany szpital poprawił wprawdzie sytuację materialną części mieszkańców Choroszczy i gminy, ale miasto nie miało już patrona, a w dodatku jego nazwa zaczęta budzić niezbyt  przyjaźnie skojarzenia. Szpital był w Choroszczy jak implant, w małym zaś stopniu partycypował w bieżących potrzebach miejscowości.

„Nieżywotna jednostka”

Redaktor „Echa” napisał, że po wojnie światowej (po zniszczeniach z 1915 roku) „Choroszcz jako miasto okazało się nieżywotną jednostką samorządową i nie mogło podołać swoim bezpośrednim zadaniom.” Przede wszystkim brakowało pieniędzy w kasie miejskiej, niskie były dochody własne. Na domiar złego i tu na długie lata zagościł wielki kryzys gospodarczy. Ratując się więc przed upadłością zadecydowano o włączeniu  obszaru miasta do gminy wiejskiej, jednocześnie przenosząc jej siedzibę z Barszczewa do Choroszczy. Miało to dać oszczędność rzędu 7 tysięcy złotych rocznie. Zyskać miała – kosztem miasta – cała gmina, gdyż wioski słabo utożsamiały się dotychczas z Barszczewem. Co innego Choroszcz ze świątyniami, dogodnym połączeniem z Białymstokiem, rynkiem zbytu na niektóre produkty spożywcze. W nowej sytuacji zdaniem starostwa i redakcji „Echa” degradacja administracyjna  Choroszczy miała być korzystna zarówno dla mieszkańców miasteczka, jak i całej gminy. W sierpniu 1937 roku „Echo Białostockie” poinformowało, że wnioski o odebranie praw miejskich Choroszczy i Surażowi już wyszły z białostockiego Urzędu Wojewódzkiego i zostaną wkrótce rozpatrzone przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.
Mam jednak duże wątpliwości, czy rzeczywiście chcieli tego sami choroszczanie. Ucierpiałby przecież nie tylko ich honor, załamałaby się tradycja, pogorszyły perspektywy rozwoju. I zaistniałaby groźba, że Choroszcz stanie się z czasem dalekim przedmieściem Białegostoku. Z tym problemem przyszło się miastu zmierzyć również po II wojnie światowej.

prof. Adam Czesław Dobroński

Zapraszamy do dyskusji na profilu "Gazety..." na Facebooku o artykule pt. "Trochę historii: Degradacja Choroszczy"

Orlik w Choroszczy

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

BiKeR w Choroszczy

Poradnik Pasażera BKM

Rozkład linii Choroszcz – Pańki – Kruszewo

Komunikacja Miejska

POLONA.PL – Cyfrowa Biblioteka Narodowa

Ścieżka edukacyjna “Śladami powstania styczniowego – Choroszcz i okolice” – pobierz i zwiedzaj

Gazeta w Choroszczy na Facebooku

E-mail do redakcji

gazeta@choroszcz.pl

Kategorie


Biuro firmy KOBA w Choroszczy już otwarte!

Godziny otwarcia: Pn, Śr, Pt: 9:00-16:00

Wt, Czw: 11:00-18:00

Budżet Obywatelski 2016

Reklama

Wydarzy się wkrótce … i trochę później:

09.06.2015, 17:00 - Nordic Walking - Spacer po Zdrowie

10.06.2015, 19:00 - spektakl pt. „Mury zamiast mostów”

12.06.2015, 18:00 - X Jubileuszowy Koncert Uczniów Michała Szymczuka oraz klasy gitary klasycznej Piotra Koguta w Muzeum Wnętrz Pałacowych

13.06.2015 - odpust św. Antoniego

19-21.06.2015 - XXXIV Dni Choroszczy

20.06.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

04.07.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

18.07.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

08.08.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

09.08.2015 - XXVI Jarmark Dominikański

15.08.2015 - Dzień Wojska Polskiego

22.08.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

22.09.2015 - VI Jam Session w Stajni

05.09.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

06.09.2015 - XVI Dzień Ogórka w Kruszewie

19.09.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

03.10.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

17.10.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

23.10.2015 - Europejski Dzień Seniora

07.11.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

11.11.2015 - Święto Niepodległości

21.11.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

03.12.2015 - odbiór śmieci wielkogabarytowych z posesji w zabudowie jednorodzinnej w gminie Choroszcz

05.12.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

19.12.2015, godz. 8:00 - 12:00 - dyżur PSZOK-u (Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych) w Choroszczy przy ul. Adama Mickiewicza 28D

Poznaj Miejsko-Gminne Centrum Kultury I Sportu w Choroszczy – naszego wydawcę

Archiwum

Widzisz potrzebujących – zadzwoń